Tiroid Bezi Hastalıkları

Konu Hakkında Uzmanlara Soru Sormak için TIKLAYIN

Konu hakkındaki sorularınızı uzman doktolara sorabilirsiniz. Soru sormak için yandaki panelden giriş yapın.

Tiroid bezi boynun ön tarafında, nefes borusunun hemen önünde yer alan bir iç salgı bezidir. Sağda ve solda yerleşmiş olan iki lobdan ve ortada bunları birleştiren ve istmus adı verilen bir kısımdan oluşur. Yaklaşık olarak 20g ağırlığındadır.

Tiroid bezi çok iyi kanlanan bir organdır. Boyutuna göre kanlanması oldukça fazladır.

Tiroid bezinin cerrahi anatomisi çok özelliklidir. Ses telleri ve vücudun kalsiyum dengesini düzenleyen paratiroid bezlerle olan komşuluğu ameliyat sırasında özellikle dikkat edilmesi gereken konulardır.

 

Tiroid Bezi Hastalıkları

Tiroid bezinin iki grup hastalığı vardır:

  1. Tiroid bezinin fonksiyonlarında bozukluk
    1. Tiroid hormon salgılanması azalması – hipotiroidizm
    2. Tiroid hormon salgılanması artması – hipertiroidizm (zehirli guatr)
    3. Tiroid hormon salgılanması normal mi? – ötiroidizm
  2. Tiroid bezinin yapısal hastalıkları
    1. Basit guatr (tiroid bezinin boyutunda genel bir artış)
    2. Guatr ve nodüller (multinodüler guatr)
    3. Tek bir tiroid nodülü gibi.

Bu iki grup problem aynı hastada beraber bulunabilirler.

Hipotirodizme bağlı şikayetler halsizlik, kilo alma, saçlarda dökülme ve ciltte kurumadır.

Hipertiroidizme (zehirli guatr) bağlı şikayetler ise çarpıntı (nabız sayısının artması), huzursuzlık, ellerde titreme, terleme, iştahın iyi olmasına rağmen kilo kaybetmedir.

Basit diffüz guatr

  • Tiroid bezinin homojen olarak büyümesine diffüz guatr (endemik guatr) adı verilir.
  • Nedeni iyot eksikliğidir.
  • Yaşanılan bölgedeki içme suları ve yiyeceklerde yeterli miktarda iyot bulunmaması sonucunda tiroid bezinde yeteri kadar hormon sentezlenemez ve bu açığı kapatmak amacıyla tiroid bezi büyür.
  • Tehlikeli bir durum değildir.
  • Diyete iyot eklenerek ve gerekirse dışardan tiroid hormonu verilerek tedavi edilir.

Multinodüler guatr

  • Tiroid bezinin heterojen bir şekilde büyümesine yani hem boyutunun artması hem de içinde çok sayıda nodüllerin geliştiği tabloya multinodüler guatr adı verilir.
  • En sık görülen tiroid bezi hastalıklarından biridir.
  • Sıklıkla tiroid bezi fonksiyonları bozulmamıştır (hastalar ötiroiddir).
  • Ameliyat gerekmeyen nodüllerin tedavi edilmesi söz konusu değildir. Başka bir deyişle, nodüler guatrın ameliyat dışında bir tedavisi yoktur.
  • Aşağıdaki hallerde ameliyat önerilir:
    1. Çevredeki önemli yapılara (nefes borusu, yemek borusu, vb.) bası yaparak şikayetlere neden oluyorsa
    2. Kanser şüphesi varsa
    3. İzlemde nodüller hızla büyüyorsa
    4. Hipertiroidizm (zehirli guatr) eşlik ediyorsa
    5. Kozmetik nedenler

Tek tiroid nodülü

  • Tiroid bezinde büyüme olmaksızın veya minimal büyüme ile birlikte tek bir nodül saptandığında bu nodülün çapı, yapısı ve fonksiyonunun iyi değerlendirilmesi gerekir. Çünkü kanser veya hipertiroidi riski daha yüksektir.
  • Tek, solid ve soğuk (tiroid sintigrafisinde hipoaktif) nodüllerin kanser içerme riski %5-20 arasında değişir.
  • Büyük, bası yapan ve kanser şüphesi olan nodüllerde cerrahi tedavi önerilir.
  • Eğer tek nodül sıcak (hiperaktif) ise toksik adenom adını alır. Bunlar büyük oranda iyi huylu tümörlerdir ve hastada zehirli guatra ait yakınmalar olabilir. Öncelikle antitiroid ilaçlar ile tablo kontrol altına alınmaya çalışılır; daha sonra ise cerrahi tedavi veya radyoaktif iyot tedavisi gerekecektir.

Tiroiditler

  • Tiroid bezinin enflamatuvar bazı hastalıklarını ifade eder.
  • Çok az bir bölümü mikroorganizmaların oluşturduğu enfeksiyöz tiroiditlerdir.
  • Daha sık rastlanılan otoimmün (vücudun kendi hücrelerine karşı bilinmeyen nedenle reaksiyon göstermesi) kökenli olan Hashimato tiroiditidir.
  • Tiroid bezi fonksiyonları çok değişkenlik gösterir. Başlangıçta geçici bir hipertiroidizm dönemi olabilir ancak tiroid folikül hücrelerinin harabiyetine bağlı olarak ilerleyen dönemlerde tiroid fonksiyonları normale döner hatta uzun dönemde hipotiroidizm gelişebilir.
  • Gerektiğinde ilaç tedavisi ile kanda tiroid hormone seviyesinin normal olması sağlanır.
  • Tiroiditlerin cerrahi tedavisine gerek yoktur ancak özellikle Hashimato tiroiditi olan hastalar iyi takip edilmelidirler.

Graves hastalığı

  • Otoimmün (vücudun kendi hücrelerine karşı bilinmeyen nedenle reaksiyon göstermesi) nedenli ve hipertiroidizm (zehirli guatr) ile seyreden bir hastalıktır.
  • Tiroid bezi diffüz olarak büyümüştür.
  • Tiroid hormonlarındaki artışa bağlı olarak şikayetler ve bulgular vardır.
  • Bu hastalığa spesifik olarak göz kürelerinin dışarıya doğru çıkık olması (ekzoftalmi) görülebilir.
  • Hastalar öncelikli olarak antitiroid ilaç tedavisi (propisil, vb.) ile ötiroid hale getirilirler ve sıklıkla sonrasında kesin tedavi için cerrahi (total tiroidektomi) veya radyoaktif iyot tedavisi gerekir.

Toksik multinodüler guatr

  • Guatr, tiroid bezinde nodüller ve tiroid hormonu salınımında artış (zehirli guatr) ile seyreden bir hastalıktır.
  • Genellikle zehirli guatra ait şikayetler ve laboratuvar bulguları Graves hastalığındaki kadar şiddetli değildir.
  • Göz bulgularına rastlanmaz.
  • Tedavi yine antitiroid ilaçlar (propisil, vb.) ile başlar ancak sıklıkla cerrahi tedavi gerekir. Hem zehirli guatrı kontrolu hem de nodüllerin ortadan kaldırılması için cerrahi tedavi öncelikli olarak düşünülür.

Tiroid kanserleri

  • Tiroid kanserleri ABD’nin verilerine göre tüm kanserlerin %1’inden daha azını oluşturur.
  • Tiroid kanserlerinin %90-95’i folliküler hücrelerden köken alan iyi diferansiye tümörlerdir. Bu gruba papiller, foliküler ve Hürthle hücreli kanserler dahildir. Medüller tiroid kanseri tiroid kanserlerinin %6’sını oluşturur (bunların %20–30’u ailesel MEN Tip 2A ve 2B olgulardır). Anaplastik kanser ise çok agresif bir formudur.
  • Tiroid kanserleri arasında en sık görülen papiller tiroid kanseridir. Çok iyi seyirli bir kanser tipidir. Özellikle 40 yaşın altında, kadınlarda, çapı 4cm’nin altında olduğunda ve tiroid bezinin dışına taşmamış ise tedaviden elde edilen sonuç çok iyidir (10 yıllık ortalama hayatta kalma oranı %90’ın üzerindedir).
  • Tiroid kanserlerinin tedavisi tiroid bezinin tamamının alınması anlamına gelen total tiroidektomidir. Gerek duyulduğunda boyun lenf nodlarının da çıkartılması gerekir. Bazı hastalarda cerrahi tedaviden sonra radyoaktif iyot tedavisine ihtiyaç duyulur.

Tanı

  • Muayene
  • Tiroid fonksiyon testleri (serbest T3, serbest T4 ve TSH)
  • Diğer laboratuvar tetkikleri (antimikrozomal antikorlar, tiroglobulin)
  • Tiroid ultrasonografisi
  • Tiroid bezi sintigrafisi
  • İnce iğne aspirasyon biyopsisi

Tiroid bezi hastalıklarına ait belirtilerin bir çoğu özgün olmayan (non-spesifik) yakınmalardır. Büyük guatrı olan hastalarda sıklıkla yutma güçlüğü, nefes almada zorluk ve boğulma hissi gibi belirtiler vardır. Ağrı sık rastlanan bir yakınma değildir. Ses değişikliği önemli bir belirti olabilir. İyi huylu ya da kötü huylu tiroid bezi hastalığına ait aile öyküsünün olması, önceden radyasyona maruz kalma, guatrın endemik olduğu bölgede yaşama veya guatrojenik ilaç kullanımı gibi bilgiler de önemlidir.

Tiroid bezinin muayenesi gözlem ile başlar. Tiroid bezinde büyüme veya tiroid kitlelerinin bir kısmı, yutkunma ile hareket ettikleri için, kolaylıkla ortaya konabilirler. Eğer hastanın zayıf bir boynu yoksa normal tiroid dokusu genellikle ele gelmez. Muayenede boyun lenf bezleri de değerlendirilmelidir.

Her hastada tiroid fonksiyon testlerine bakılmalıdır. Antimikrozomal antikorlar (Graves gibi otoimmün hastalıklarda) ve tiroglobulin düzeyi (tiroid kanseri nedeniyle operasyon sonrası takipte) gibi laboratuvar tetkiklerine daha özel durumlarda ihtiyaç duyulur.

Tiroid ultrasonografisi tanıda oldukça yararlıdır. Tiroid bezinin boyutunu, yapısını, nodül varsa bunun solid veya kistik olduğunu, çapını değerlendirmemizi sağlar. Nodül çapının takibinde ve bazen iğne biyopsisine kılavuzluk yapması için de kullanılır.

Doppler sonogarfi, ultrasonografinin daha özellikli bir uygulamasıdır. Doppler vücuttaki herhangi bir yapının kanlanma özelliklerini gösterir. Tiroid nodüllerinin büyük bölümünü oluşturan kolloid içeren nodüllerin içinde kanlanma yoktur. Kanlanma olmayan nodüllere iğne aspirasyonu benzeri daha ileri incelemelere gerek yoktur.

Tiroid sintigrafisi özellikle hipertiroidizmde (zehirli guatrda) yararlıdır. Tiroid bezindeki yaygın aktivite artışını veya nodüllerin aktivitesini gösterir.

Ender olarak bilgisayarlı tomografiye de ihtiyaç duyulabilir (nefes alamama veya yutkunma güçlüğü gibi şikayetlerin gerçekten tiroid bezi basısına bağlı olup olmadığını göstermek gibi).

Tiroid nodüllerinin değerlendirilmesinde tiroid ince iğne aspirasyon biyopsisi %95 gibi yüksek doğruluk oranına sahip olan bir incelemedir. Klinisyen veya ultrasonografi eşliğinde radyolog tarafından yapılabilir. Tiroid nodüllerine yaklaşımda takip veya operasyon kararını vermede oldukça önemli bir aşamadır. İnce iğne biyopsi sonucu şüpheli veya malign (kötü huylu) olduğunda operasyon kaçınılmazdır. Yetersiz sonuç elde edilirse işlem tekrar edilmelidir. Sonuç benign yani iyi huylu bir nodül olduğunu gösteriyorsa ve diğer parametrelerde (nodül boyutu, yapısı, çevre dokularla ilişkisi, vb.) şüpheli değilse o zaman ameliyat gerekmeden bir süre takip kararı verilebilir.

Tedavi

Tedavinin ilk aşaması tiroid bezinden hormon salgılanması ile ilgili bir problem varsa öncelikle bu durumun düzeltilmesidir. Hipotiroidizmi düzeltmek için dışarıdan tiroid hormonu vermek gerekir. Hipertiroidizm (zehirli guatr) varsa antitiroid ilaçlar ile (propisil, vb.) hastanın tiroid fonksiyonları normale getirilmeli ve daha sonra gerekiyorsa cerrahi tedavi veya radyoaktif iyot tedavisi planlanmalıdır.

Tiroid bezinin cerrahi tedavi gerektiren hastalıkları arasında şu patolojiler sayılabilir:

  • Tek soğuk (hipoaktif-aktivite göstermeyen) tiroid nodülü
  • Multinodüler guatr (Guatr ve çok sayıda nodülün bulunması)
  • Retrosternal guatr (göğüs boşluğuna doğru büyümüş olan – iç guatr)
  • Hipertiroidizm (zehirli guatr) ile seyreden;
    • Graves hastalığı
    • Toksik multinodüler guatr
    • Toksik adenom
  • Tiroid bezi kanserleri (Sıklıkla tiroid bezi fonksiyonları bozulmamıştır)

Cerrahi Tedavi Tekniği:
Sadece tiroid bezinin tek tarafında patoloji olan ve diğer tarafın tamamen normal olduğu iyi huylu tiroid bezi patolojilerinde tek taraflı girişim yeterli olacaktır.
Temel prensip hangi tarafta operasyon yapılıyorsa o taraftaki dokunun tamamının çıkartılmasıdır.
Tiroid bezi kanserlerinin cerrahi tedavisinde de çoğu zaman total tiroidektomi (tiroid bezinin hepsinin çıkartılması) yapmak gereklidir. Tecrübeli ellerde yapıldığında operasyona bağlı komplikasyonlar (ses tellerini hareket ettiren sinirin yaranması ve ese kısıklığı oluşması ve vücudun kalsiyum dengesinin sağlanmasında önemli rol alan paratiroid bezlerde olabilecek hasarlanma) %1’in altındadır.
Tiroid bezinin hepsinin çıkartılmadığı durumlarda uzun dönemde hastaların %30’unda hastalık tekrar etmektedir (örneğin multinoduler guatrda olduğu gibi). Aynı tiroid lobuna ikinci kez cerrahi girişim gerekirse bu işleme ait riskler 8-10 kat daha fazla olmaktadır.
Tiroid kanserlerinin tedavisinde bazan boynun yan tarafında yer alan lenf bezlerinin de çıkartılması gerekebilir.
Tiroid bezinin tamamı çıkartılırsa, ameliyat sonrası kişinin hayatını sürdürmesi için gerekli olan tiroid hormonunu dışardan ilaç olarak vermek gerekir. Bunlar çok güvenli ilaçlardır ve doğru dozda kullanıldıklarında hiçbir yan etkileri yoktur. Hasta için uygun doz belirlendikten sonra yaşam boyu güvenle kullanılabilirler.

Tiroid Bezi Hormonları

Büyüme, gelişme ve çeşitli metabolik olaylar için gerekli olan tiroid hormonları tiroid bezi tarafından sentezlenir, depolanır ve salgılanır. Tiroid hormonları tiroksin (T4) ve triiyodotironinin (T3) fazla salgılanmaları metabolizma hızını artırırken, salgılanmalarının azalması metabolizma hızını yavaşlatacaktır. Tiroid hormonlarının salgılanmasında hipofizden salınan tiroid stimulan hormon (TSH) ve hipotalamustan salgılanan tirotiropin releasing hormon (TRH) da önemli rol oynarlar.

Tiroid hormonlarının yapısındaki en önemli madde iyottur. İyot besinlerle alındıktan sonra tiroid bezinde çeşitli mekanizmalarla tiroid hormonlarının yapı taşını oluşturur. İyot metabolizmasındaki değişiklikler tiroid bezi fonksiyonlarını etkiler.

Konu hakkındaki sorularınızı uzman doktolara sorabilirsiniz. Soru sormak için giriş yapın

Konu hakkında soru sormak için aşağıdaki bölümü kullanabilirsiniz ya da detaylı bilgi almak ve soru sormak için TIKLAYIN

Ne Aradılar:

Konu Hakkında Uzmanlara Soru Sormak için TIKLAYIN

1 Yorum/Soru